Sport pomagał Polakom wybijać się na niepodległość w 1918 r. Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” przygotowywało młodzież do przyszłej walki o niepodległość. Sprawny fizycznie obywatel oznaczał wytrzymałego żołnierza. To wytrzymałość i szybkość biegaczy czyniły ich idealnymi kandydatami do zadań specjalnych w Armii Krajowej oraz Szarych Szeregach. Wielu młodych lekkoatletów służyło jako łącznicy w okupowanych miastach oraz podczas Powstania Warszawskiego.

Przed wybuchem I wojny światowej w ramach „Sokoła” zaczęto tworzyć Stałe Drużyny Sokolskie, prowadzące regularne szkolenia wojskowe, musztrę i naukę strzelania. Jednym z ich głównych organizatorów był płk Józef Haller. W 1914 roku tysiące „sokołów” zasiliło szeregi Legionów Polskich, Słynna szarża pod Rokitną w 1915 roku została wykonana przez szwadron kawalerii złożony z członków krakowskiego „Sokoła”. Druhowie odegrali też kluczową rolę w obronie Lwowa, Powstaniu Wielkopolskim oraz powstaniach śląskich..

Nie sposób przytoczyć losy wszystkich biegaczy, którzy mieli wkład w budowę poczucia polskiej świadomości i dumy narodowej. Nie sposób nie wspomnieć o losach jednego z nich.

W dniu 8 września 1909 r. w Pęckowie (Wielkopolskie) urodził się Józef Noji, biegacz, olimpijczyk, który karierę sportową rozpoczynał w TG „Sokół” w Poznaniu. Noji zapisał się na kartach polskiej lekkiej atletyki jako rywal i następca mistrza Janusza Kusocińskiego, z którym zresztą podzielił dalsze losy – podobnie jak „Kusy” w Palmirach, został zamordowany przez Niemców w Auschwitz. Ten jedenastokrotny mistrz Polski pierwsze „treningi” zaliczył biegając 24 kilometry do pracy. Pochodził z ubogiej, wiejskiej rodziny, gdzie sport musiał zejść na drugi plan, lecz dzięki tej biegowej zaprawie jeszcze jako nieznanemu biegaczowi udało mu się wygrać Biegi Narodowe w 1934 roku, co rozpoczęło jego błyskawiczną karierę.

W hollywoodzkim filmie „Niezłomny” (2015), wyreżyserowanym przez Angelinę Jolie na podstawie scenariusza braci Coen, tytułowym bohaterem jest Louis Zamperini – amerykański biegacz. W czasie II wojny światowej walczył na Pacyfiku, przez 47 dni dryfował po oceanie, spędził dwa lata w japońskim obozie jenieckim, gdzie doświadczył okrucieństwa i tortur. Podczas filmowego biegu na 5 tys. m w finale Igrzysk Olimpijskich w Berlinie w 1936 roku obok Zamperiniego widać zawodnika w biało-czerwonej koszulce, z dużym białym orłem na piersi – to Józef Noji. Louis Zamperini wykazał się niesamowitą siłą, zarówno na igrzyskach olimpijskich, jak i podczas wojny i po niej. Zmarł w wieku 97 lat na zapalenie płuc.

„To nie koniec wojennych powiązań berlińskich średniodystansowców. Czwarty na mecie w 1936 r. , Kohei Murakoso, trafił do Cesarskiej Armii Japońskiej, gdzie dosłużył się stopnia kapitana. Walczył z Amerykanami. Trzynasty Donald Ray, który przez lwią część finału nadawał tempo rywalizacji, w czasie II wojny światowej został agentem FBI. Dwa dni przed wypowiedzeniem wojny Japonii przez Stany Zjednoczone, Don i inny agent włamali się do mieszkania domniemanego niemieckiego szpiega w Atlancie. Zabrali notes, a zapiski w nim zawarte, pomogły w jego aresztowaniu oraz zdobyciu informacji o innych tajnych agentach III Rzeszy, przebywających na terytorium USA.„, czytamy w artykule Tomka Sowy na łamach portalu ciekawostkihistoryczne.pl.

Podczas Igrzysk Olimpijskich w Berlinie Noji zajął piąte miejsce. Triumfował Fin Gunnar Höckert, który kilka lat później, 11 lutego 1940 roku, poległ na froncie karelskim podczas wojny zimowej z ZSRS. Srebrny medal zdobył jego rodak Lauri Lehtinen, a brązowy Szwed Henry Jonsson. Amerykanin był na mecie ósmy, co Angelina Jolie w swym filmie zgrabnie sprzedała jako sukces. „Zamperini czasem 56 sekund pobił rekord ostatniego okrążenia, czego pogratulował mu osobiście Adolf Hitler. No i wreszcie bohater +Niezłomnego+ wyprzedził Dona Lasha, uznawanego za lidera amerykańskiej ekipy. Nie wyprzedził jednak reprezentanta Polski” – zauważył Radosław Nawrot w artykule „+Niezłomny+ spod Poznania. Miga na ekranie filmu Jolie” („Gazeta Wyborcza”, 2015). W roli Zamperiniego wystąpił Jack O’Connell, nazwisko Nojiego nie pojawia się w napisach końcowych.

opr. Przemysław Walewski

źródło:https://dzieje.pl